Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Antropologia kulturowa

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 20-2F-AKU Kod Erasmus / ISCED: (brak danych) / (brak danych)
Nazwa przedmiotu: Antropologia kulturowa
Jednostka: Instytut Filozofii i Socjologii
Grupy:
Punkty ECTS i inne: 0 LUB 3.00 (w zależności od programu)
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

obowiązkowe

Skrócony opis:

Celem realizacji przedmiotu jest ukazanie wpływu kultury na ludzkie życie w wymiarze jednostkowym i społecznym. Zajęcia wprowadzają w różnorodność kulturową poprzez pokazywanie alternatywnych rozwiązań tych samych ludzkich problemów, a także odsłaniają kulturowe aksjomaty stojące za naszymi, z pozoru oczywistymi, zachowaniami i torami myślenia. Historyczna i przestrzenna zmienność kultur pozwala dostrzec względność kulturowych norm i wartości, jak również ich uniwersalne znaczenie w kształtowaniu tożsamości kulturowych - szczególnie istotne w społeczeństwach wielokulturowych, doświadczających dziś zderzenia cywilizacji.

Pełny opis:

POJĘCIE KULTURY

- geneza kultury

- definiowanie kultury i cywilizacji

- istotne cechy zjawisk kulturowych

- płaszczyzny zjawisk kulturowych

- wartościujące i nie wartościujące rozumienie kultury

- elementy kultury: wartość, wzór, obyczaj, obrzęd, rytuał, mit

KORZENIE ANTROPOLOGII: ODKRYCIE „INNEGO”

- zdziwienie konkwistadorów: spór o człowieczeństwo „dzikiego”

- znaczenie kategorii Innego (Obcego) w dojrzewaniu świadomości antropologicznej

- ewolucja wiedzy o kulturze: od jedności do różnorodności kultur, od etnocentryzmu do relatywizmu

- antropologia jako nauka europejska par excellence

- antropologia jako dyscyplina akademicka

- kulturowe, społeczne i polityczne uwikłanie antropologa

GŁÓWNE SZKOŁY W ANTROPOLOGII

- ewolucjonizm

- „szkoła” historyczna F. Boasa

- funkcjonalizm B. Malinowskiego i A. Radcliffa-Browna

- dyfuzjonizm

- strukturalizm

- postmodernizm

WSPÓŁCZESNOŚĆ I PRZYSZŁOŚĆ RÓŻNORODNOŚCI KULTUROWEJ

- współczesne społeczeństwa pierwotne

- typy przemian kulturowych

- powszechność zmiany kulturowej

- odrębność kulturowa jako wartość

- upolitycznienie więzi etnicznej

CZAS W KULTURZE

- dwa czasy: świecki i święty (czas naturalny i abstrakcyjny, cykliczny i linearny, zamknięty i otwarty, jakościowy i ilościowy, czas instrumentalny)

- „krótka historia czasu” europejskiego: od „świata bez historii” do „historii świętej”, od czasu świętego do roku liturgicznego, „czas Kościoła” i „czas kupca”, pierwszy zegar mechaniczny, laicyzacja, mechanizacja, Darwinowskie otwarcie czasu linearnego.

- czas innych kultur: nieporozumienia wynikające ze zderzenia odmiennych czasów kulturowych

-czy żyjemy w jednym czasie? O niewspółmierności różnych czasów

PRZESTRZEŃ W KULTURZE

- rodzaje przestrzeni: fizyczna, spostrzeżeniowa, symboliczna

- przestrzeń święta (mityczna i religijna): ustanowienie świata („nasz świat” i „zaświat”, kosmos i chaos), ustanowienie axis mundi – środka świata, punktu oparcia

- przestrzeń świecka: cztery dystanse w relacjach międzyludzkich: intymny, indywidualny, społeczny, publiczny

- „człowiek miarą wszechrzeczy” – postrzeganie i wartościowanie przestrzeni poprzez ciało ludzkie („góra – dół”, „przód – tył”, „prawo – lewo”)

-kulturowe zróżnicowanie przestrzeni miejskiej

CIAŁO W KULTURZE

- ciało pierwszym narzędziem człowieka – sposoby posługiwania się ciałem (zachowania naturalne i kulturowe)

- ciało narzędziem komunikacji - język ciała

- historycznie zmienny kanon pięknego ciała (pojęcia: doskonałości i niedoskonałości,normalności i nienormalności, sprawności i niepełnosprawności)

-gender: płeć społeczno-kulturowa

MAŁŻEŃSTWO, RODZINA, POKREWIEŃSTWO

- małżeństwo – jego seksualne, prokreacyjne, ekonomiczne, prawne i rytualne aspekty

- społeczne uwarunkowania małżeństwa: endogamia, zakaz kazirodztwa, egzogamia - kulturowa rozmaitość form małżeństwa: poliandria, poliginia, monogamia - rodzina i system pokrewieństwa: klany, połowy i klasy krewnych - zakaz kazirodztwa i elementarna organizacja społeczna - cechy dystynktywne rodziny, jej funkcje i ewolucja - zmierzch rodziny tradycyjnej? (niska dzietność, rozwody, małżeństwa homoseksualne, emancypacja dziadków).

INDYWIDUALNY I SPOŁECZNY BYT JEDNOSTKI W KULTURZE

- człowiek poza kulturą: przypadek Kacpra Hausera

- pojęcie osoby i jego ewolucja: od identyfikacji z maską obrzędową – przez osobę prawną,

moralną i duchową – do kategorii filozoficznej i psychologicznej

- znaczenie psychoanalizy dla ewolucji pojęcia „ja”

- kultura w jednostce: internalizacja standardów moralnych, kategoryzacji poznawczych i systemu symboliki ekspresji

- osobowość – pogodzenie indywidualnego i społecznego bytu w jednostce

- indywidualizm i kolektywizm: dwie osobowości i dwie typy kultury

JĘZYK I MYŚLENIE O ŚWIECIE

- umysłowość człowieka pierwotnego jako umysłowość prelogiczna (mistyczny charakter wyobrażeń zbiorowych: obraz, podobizna, imię, cień, sen)

- prawo partycypacji mistycznej

- magia sympatyczna: prawo podobieństwa i prawo styczności

- początki nauki

- umysłowość człowieka współczesnego: racjonalizm kontra myślenie magiczne (zabobony, przesądy, stereotypy, uprzedzenia, wierzenia)

DYLEMATY WSPÓŁCZESNEJ ANTROPOLOGII

- relatywizm kontra uniwersalizm: spór o równouprawnienie kultur

- tolerancja i jej granice

- paradoksy wielokulturowości: emancypacja czy marginalizacja? równość czy tożsamość?

Literatura:

Literatura obowiązkowa

1. Nowicka E., 2006, Świat człowieka – świat kultury, PWN, Warszawa.

2. Burszta J. W., 1998, Antropologia kultury. Tematy, teorie, interpretacje, Poznań.

3. Baldwin E., Longhurst B., Mccracken S., Ogborn M., Smith G., 2007, Wstęp do kulturoznawstwa, Poznań.

4. Eller J. D., 2012, Antropologia kulturowa. Globalne siły, lokalne światy, Wyd. UJ, Kraków.

5. Hylland Eriksen T., 2009, Małe miejsca, wielkie sprawy. Wprowadzenie do antropologii społecznej i kulturowej, Warszawa.

Literatura uzupełniająca

1. Gajda J, Antropologia kulturowa. 2002, Wprowadzenie do wiedzy o kulturze, Toruń.

2. Kępny M, Nowicka E. (red.), 2003, Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej, PWN, Warszawa.

3. Nowicka E., Głowacka-Grajper M. (red.), 2007, Świat człowieka – świat kultury. Antologia tekstów klasycznej antropologii, PWN, Warszawa.

4. Bernard A., 2006, Antropologia, Warszawa.

6. Antropologia kultury. Zagadnienia i wybór tekstów, 2001, Wydawnictwa UW, Warszawa.

Efekty kształcenia:

Wiedza

Ma uporządkowaną wiedzę ogólną (obejmującą terminologię, teorie i metodologię) z zakresu antropologii kultury.

Ma uporządkowaną wiedzę szczegółową w niektórych obszarach antropologii kultury.

Ma podstawową wiedzę o głównych kierunkach rozwoju i najważniejszych nowych osiągnięciach w antropologii kultury.

Zna i rozumie podstawowe metody analizy i interpretacji różnych wytworów kultury właściwe dla wybranych tradycji, teorii lub szkół badawczych w obrębie antropologii kultury.

Ma świadomość kompleksowej natury języka oraz jego złożoności i historycznej zmienności jego znaczeń.

Posiada wiedzę o rodzajach więzi społecznych i o rządzących nimi prawidłowościach.

Posiada wiedzę o normach i regułach (społecznych, prawnych, organizacyjnych i moralnych) organizujących struktury i instytucje społeczne i o rządzących nimi prawidłowościach oraz o ich źródłach, naturze, zmianach i sposobach działania.

Posiada wiedzę o zmianach struktur i instytucji społecznych oraz ich elementów, o przyczynach, przebiegu, skali i konsekwencjach tych zmian.

Ma wiedzę o zmieniających się ideach, koncepcjach i wyobrażeniach na temat struktur i instytucji społecznych oraz rodzajów więzi społecznych i o ich historycznej ewolucji.

Umiejętności

Potrafi prawidłowo interpretować zjawiska społeczne (kulturowe, polityczne, prawne, ekonomiczne) w zakresie antropologii.

Kompetencje społeczne

Rozumie potrzebę uczenia się przez całe życie

Metody i kryteria oceniania:

Wykład z prezentacją multimedialną, elementy konwersatorium.

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2014/2015" (zakończony)

Okres: 2014-10-01 - 2015-02-23
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Wykład, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Barbara Pasamonik
Prowadzący grup: Barbara Pasamonik
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Zaliczenie na ocenę

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2015/2016" (zakończony)

Okres: 2015-10-01 - 2016-02-19
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Wykład, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Barbara Pasamonik
Prowadzący grup: Barbara Pasamonik
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Zaliczenie na ocenę
Skrócony opis:

Celem realizacji przedmiotu jest ukazanie wpływu kultury na ludzkie życie w wymiarze jednostkowym i społecznym. Zajęcia wprowadzają w różnorodność kulturową poprzez pokazywanie alternatywnych rozwiązań tych samych ludzkich problemów, a także odsłaniają kulturowe aksjomaty stojące za naszymi, z pozoru oczywistymi, zachowaniami i torami myślenia. Historyczna i przestrzenna zmienność kultur pozwala dostrzec względność kulturowych norm i wartości, jak również ich uniwersalne znaczenie w kształtowaniu tożsamości kulturowych - szczególnie istotne w społeczeństwach wielokulturowych, doświadczających dziś zderzenia cywilizacji.

Pełny opis:

POJĘCIE KULTURY

- geneza kultury

- definiowanie kultury i cywilizacji

- istotne cechy zjawisk kulturowych

- płaszczyzny zjawisk kulturowych

- wartościujące i nie wartościujące rozumienie kultury

- elementy kultury: wartość, wzór, obyczaj, obrzęd, rytuał, mit

KORZENIE ANTROPOLOGII: ODKRYCIE „INNEGO”

- zdziwienie konkwistadorów: spór o człowieczeństwo „dzikiego”

- znaczenie kategorii Innego (Obcego) w dojrzewaniu świadomości antropologicznej

- ewolucja wiedzy o kulturze: od jedności do różnorodności kultur, od etnocentryzmu do relatywizmu

- antropologia jako nauka europejska par excellence

- antropologia jako dyscyplina akademicka

- kulturowe, społeczne i polityczne uwikłanie antropologa

GŁÓWNE SZKOŁY W ANTROPOLOGII

- ewolucjonizm

- „szkoła” historyczna F. Boasa

- funkcjonalizm B. Malinowskiego i A. Radcliffa-Browna

- dyfuzjonizm

- strukturalizm

- postmodernizm

WSPÓŁCZESNOŚĆ I PRZYSZŁOŚĆ RÓŻNORODNOŚCI KULTUROWEJ

- współczesne społeczeństwa pierwotne

- typy przemian kulturowych

- powszechność zmiany kulturowej

- odrębność kulturowa jako wartość

- upolitycznienie więzi etnicznej

CZAS W KULTURZE

- dwa czasy: świecki i święty (czas naturalny i abstrakcyjny, cykliczny i linearny, zamknięty i otwarty, jakościowy i ilościowy, czas instrumentalny)

- „krótka historia czasu” europejskiego: od „świata bez historii” do „historii świętej”, od czasu świętego do roku liturgicznego, „czas Kościoła” i „czas kupca”, pierwszy zegar mechaniczny, laicyzacja, mechanizacja, Darwinowskie otwarcie czasu linearnego.

- czas innych kultur: nieporozumienia wynikające ze zderzenia odmiennych czasów kulturowych

-czy żyjemy w jednym czasie? O niewspółmierności różnych czasów

PRZESTRZEŃ W KULTURZE

- rodzaje przestrzeni: fizyczna, spostrzeżeniowa, symboliczna

- przestrzeń święta (mityczna i religijna): ustanowienie świata („nasz świat” i „zaświat”, kosmos i chaos), ustanowienie axis mundi – środka świata, punktu oparcia

- przestrzeń świecka: cztery dystanse w relacjach międzyludzkich: intymny, indywidualny, społeczny, publiczny

- „człowiek miarą wszechrzeczy” – postrzeganie i wartościowanie przestrzeni poprzez ciało ludzkie („góra – dół”, „przód – tył”, „prawo – lewo”)

-kulturowe zróżnicowanie przestrzeni miejskiej

CIAŁO W KULTURZE

- ciało pierwszym narzędziem człowieka – sposoby posługiwania się ciałem (zachowania naturalne i kulturowe)

- ciało narzędziem komunikacji - język ciała

- historycznie zmienny kanon pięknego ciała (pojęcia: doskonałości i niedoskonałości,normalności i nienormalności, sprawności i niepełnosprawności)

-gender: płeć społeczno-kulturowa

MAŁŻEŃSTWO, RODZINA, POKREWIEŃSTWO

- małżeństwo – jego seksualne, prokreacyjne, ekonomiczne, prawne i rytualne aspekty

- społeczne uwarunkowania małżeństwa: endogamia, zakaz kazirodztwa, egzogamia - kulturowa rozmaitość form małżeństwa: poliandria, poliginia, monogamia - rodzina i system pokrewieństwa: klany, połowy i klasy krewnych - zakaz kazirodztwa i elementarna organizacja społeczna - cechy dystynktywne rodziny, jej funkcje i ewolucja - zmierzch rodziny tradycyjnej? (niska dzietność, rozwody, małżeństwa homoseksualne, emancypacja dziadków).

INDYWIDUALNY I SPOŁECZNY BYT JEDNOSTKI W KULTURZE

- człowiek poza kulturą: przypadek Kacpra Hausera

- pojęcie osoby i jego ewolucja: od identyfikacji z maską obrzędową – przez osobę prawną,

moralną i duchową – do kategorii filozoficznej i psychologicznej

- znaczenie psychoanalizy dla ewolucji pojęcia „ja”

- kultura w jednostce: internalizacja standardów moralnych, kategoryzacji poznawczych i systemu symboliki ekspresji

- osobowość – pogodzenie indywidualnego i społecznego bytu w jednostce

- indywidualizm i kolektywizm: dwie osobowości i dwie typy kultury

JĘZYK I MYŚLENIE O ŚWIECIE

- umysłowość człowieka pierwotnego jako umysłowość prelogiczna (mistyczny charakter wyobrażeń zbiorowych: obraz, podobizna, imię, cień, sen)

- prawo partycypacji mistycznej

- magia sympatyczna: prawo podobieństwa i prawo styczności

- początki nauki

- umysłowość człowieka współczesnego: racjonalizm kontra myślenie magiczne (zabobony, przesądy, stereotypy, uprzedzenia, wierzenia)

DYLEMATY WSPÓŁCZESNEJ ANTROPOLOGII

- relatywizm kontra uniwersalizm: spór o równouprawnienie kultur

- tolerancja i jej granice

- paradoksy wielokulturowości: emancypacja czy marginalizacja? równość czy tożsamość?

Literatura:

Literatura obowiązkowa

1. Nowicka E., 2006, Świat człowieka – świat kultury, PWN, Warszawa.

2. Burszta J. W., 1998, Antropologia kultury. Tematy, teorie, interpretacje, Poznań.

3. Baldwin E., Longhurst B., Mccracken S., Ogborn M., Smith G., 2007, Wstęp do kulturoznawstwa, Poznań.

4. Eller J. D., 2012, Antropologia kulturowa. Globalne siły, lokalne światy, Wyd. UJ, Kraków.

5. Hylland Eriksen T., 2009, Małe miejsca, wielkie sprawy. Wprowadzenie do antropologii społecznej i kulturowej, Warszawa.

Literatura uzupełniająca

1. Gajda J, Antropologia kulturowa. 2002, Wprowadzenie do wiedzy o kulturze, Toruń.

2. Kępny M, Nowicka E. (red.), 2003, Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej, PWN, Warszawa.

3. Nowicka E., Głowacka-Grajper M. (red.), 2007, Świat człowieka – świat kultury. Antologia tekstów klasycznej antropologii, PWN, Warszawa.

4. Bernard A., 2006, Antropologia, Warszawa.

6. Antropologia kultury. Zagadnienia i wybór tekstów, 2001, Wydawnictwa UW, Warszawa.

Uwagi:

Egzamin pisemny z treści wykładów.

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie.